WAGGGS a WOSM: podobieństwa i różnice w misji oraz sposobie działania

Geneza i kontekst powstania WAGGGS oraz WOSM

Skauting i skauting żeński – wspólne korzenie, różne ścieżki

Światowy ruch skautowy wyrósł z tej samej idei, ale bardzo szybko rozdzielił się na dwie główne gałęzie: skauting „ogólny” zrzeszony dziś w WOSM (World Organization of the Scout Movement) oraz skauting dziewcząt i młodych kobiet skupiony w WAGGGS (World Association of Girl Guides and Girl Scouts). Obie organizacje mają wspólnego ojca – Roberta Baden-Powella – i czerpią z tych samych źródeł metodycznych, jednak odpowiadają na różne potrzeby i tradycje wychowania.

Na początku skauting był ruchem raczej chłopięcym. Kiedy na obozy zaczęły zgłaszać się dziewczęta, pojawiło się pytanie: jak zapewnić im rozwój, bezpieczeństwo i przestrzeń do działania na równych prawach, a jednocześnie uszanować ówczesne realia społeczne? Odpowiedzią było rozwinięcie Girl Guides, później objętych strukturami WAGGGS. Tymczasem struktury skautowe, które historycznie skupiały głównie chłopców i młodych mężczyzn, stały się fundamentem dzisiejszego WOSM.

W kolejnych dekadach obie organizacje przeszły długą drogę – od podziału stricte ze względu na płeć do silnej współpracy oraz wspólnych programów. Jednocześnie każda z nich wypracowała własne akcenty wychowawcze i własne priorytety. Zrozumienie tego tła ułatwia późniejsze uchwycenie podobieństw i różnic w misji oraz sposobie działania WAGGGS i WOSM.

Podstawowe informacje: czym jest WOSM, czym jest WAGGGS

WOSM to światowa organizacja zrzeszająca narodowe organizacje skautowe. Jej członkami są głównie organizacje koedukacyjne lub męskie, choć część z nich obejmuje także dziewczęta i młode kobiety. WOSM koncentruje się na budowaniu globalnej wspólnoty skautów, wspieraniu programów wychowawczych, rozwijaniu przywództwa młodzieży i reprezentowaniu ruchu wobec instytucji międzynarodowych.

WAGGGS skupia narodowe organizacje przewodniczek i skautek. Jego misja koncentruje się wokół upodmiotowienia dziewcząt i młodych kobiet, obrony ich praw, rozwijania przywództwa żeńskiego i stwarzania bezpiecznej przestrzeni do rozwoju. WAGGGS również współpracuje z ONZ, rządami i organizacjami społecznymi, ale kładzie szczególny nacisk na perspektywę dziewcząt i kobiet.

Dlaczego istnieją dwie światowe organizacje skautowe

Podział na WAGGGS i WOSM ma kilka przyczyn. Jedna jest historyczna – skauting wyrósł w epoce sztywnych ról płciowych. Druga jest programowa: dziewczęta doświadczały (i nadal doświadczają) specyficznych barier społecznych, które wymagały odrębnego podejścia i dedykowanych programów. Powstanie osobnej struktury międzynarodowej pozwoliło skupić się na ich sytuacji, nie rozmywając akcentów w szerokim ruchu skautowym.

Współcześnie dochodzi do tego trzeci czynnik: różne modele członkostwa na poziomie krajowym. W wielu państwach istnieją organizacje skautowe działające w modelu koedukacyjnym i równolegle organizacje żeńskie. Jedne są w WOSM, drugie w WAGGGS, a czasem ta sama organizacja jest członkiem obu struktur. Ten pluralizm modeli sprawia, że utrzymanie dwóch światowych struktur, które współpracują, ale nie są ze sobą zlane, jest nadal praktyczne.

Misja WOSM a misja WAGGGS – porównanie celów i priorytetów

Oficjalne sformułowania misji – sedno różnic

Misja WOSM koncentruje się na wspieraniu młodych ludzi w pełnym rozwoju ich potencjału, kształtowaniu odpowiedzialnych obywateli oraz budowaniu lepszego świata poprzez skauting. Akcent pada tu na:

• rozwój charakteru i kompetencji młodych ludzi,
• służbę społeczności lokalnej i globalnej,
• współpracę między kulturami i narodami,
• odpowiedzialne przywództwo i obywatelstwo.

Misja WAGGGS brzmi podobnie, ale jest mocno osadzona w rzeczywistości dziewcząt i kobiet. Organizacja mówi wprost o wzmacnianiu pozycji dziewcząt i młodych kobiet, aby mogły w pełni wykorzystywać swój potencjał i być liderkami zmian. WAGGGS podkreśla:

• działania na rzecz równości płci,
• przeciwdziałanie dyskryminacji i przemocy,
• edukację w obszarach zdrowia, praw człowieka i partycypacji,
• bezpieczną, jednopłciową przestrzeń do rozwoju przywództwa.

Wspólne elementy misji – gdzie WAGGGS i WOSM spotykają się w praktyce

Mimo wyraźnego zróżnicowania akcentów, misje WAGGGS i WOSM łączy bardzo wiele. Obydwie organizacje:

• opierają swoje działania na metodzie skautowej (prawo i przyrzeczenie, system zastępowy, służba, praca z małymi grupami),
• traktują młodych ludzi jako podmiot, nie przedmiot wychowania,
• inwestują w rozwój przywództwa młodzieży,
• widzą w skautingu narzędzie do zmiany społecznej, nie tylko fajnej formy spędzania czasu.

W praktyce oznacza to zbliżone narzędzia: projekty społeczne realizowane przez patrole/zastępy, programy międzynarodowej wymiany, kursy dla młodych liderów, kampanie o zasięgu globalnym. W wielu krajach akcje WOSM i WAGGGS realizowane są wspólnie, bo dotyczą wszystkich młodych ludzi, niezależnie od płci – przykładowo projekty związane z ochroną środowiska, prawami człowieka czy pokojem.

Unikalne priorytety WAGGGS i WOSM – różne soczewki patrzenia na świat

Najważniejsza różnica leży w punkcie wyjścia. WOSM patrzy na młodzież jako całość i koncentruje się na wychowaniu obywatelskim, etycznym i przywódczym w szerokim sensie. WAGGGS wychodzi od doświadczeń dziewcząt i młodych kobiet – uwzględniając bariery, które są dla nich specyficzne: stereotypy, przemoc, nierówności w dostępie do edukacji czy udziału w życiu publicznym.

Przekłada się to na wybór priorytetów programowych. WAGGGS mocno inwestuje w:

• edukację seksualną i reprodukcyjną z perspektywy praw dziewcząt,
• walkę z przemocą ze względu na płeć,
• wspieranie dziewcząt w krajach, gdzie ich prawa są szczególnie ograniczone,
• programy budujące pewność siebie i głos kobiet w przestrzeni publicznej.

WOSM z kolei skupia się silniej na:

• edukacji obywatelskiej i demokratycznej,
• kompetencjach przywódczych i zarządzaniu projektami,
• edukacji nieformalnej w obszarze środowiska, pokoju i zrównoważonego rozwoju,
• pracy z ogromnie zróżnicowanym spektrum organizacji (wielkie, masowe struktury i małe ruchy w krajach rozwijających się).

Struktury organizacyjne WAGGGS i WOSM – jak są zbudowane

Poziomy działania: od szczepu do poziomu światowego

Zarówno WAGGGS, jak i WOSM opierają się na wielopoziomowej strukturze. Można ją uprościć do czterech głównych pięter:

1. Jednostka podstawowa (drużyna, zastęp, patrol) – tam działa program wychowawczy.
2. Poziom lokalny i regionalny (hufiec, rejon, dystrykt) – wsparcie programowe i logistyczne.
3. Poziom narodowy (organizacja krajowa) – wyznacza strategię, reprezentuje ruch wobec państwa.
4. Poziom światowy (WAGGGS lub WOSM) – wypracowuje kierunki globalne i reprezentuje skauting na arenie międzynarodowej.

Podstawowa praktyczna różnica polega na tym, że niektóre krajowe organizacje są członkami tylko WOSM, inne tylko WAGGGS, a część należy do obu struktur. Zdarza się także, że w jednym kraju działają dwie osobne organizacje: jedna zrzeszona w WAGGGS, druga w WOSM.

Regiony i konferencje – podobieństwa w sposobie zarządzania

Obie organizacje dzielą świat na regiony geograficzne (np. Europa, Afryka, Azja i Pacyfik, Arabia itd.). Każdy region ma swoją radę, biuro i regularne konferencje. Funkcje regionów są podobne:

• wspieranie organizacji członkowskich w danym obszarze,
• organizacja wydarzeń i szkoleń o zasięgu regionalnym,
• wdrażanie strategicznych kierunków wypracowanych na poziomie światowym.

Na poziomie globalnym zarówno WAGGGS, jak i WOSM posiadają:

• Konferencję Światową – najwyższy organ decyzyjny (zbiera delegatów z organizacji narodowych),
• Komitet/Radę Światową – odpowiedzialną za bieżące kierowanie organizacją między konferencjami,
• Biuro Światowe – zespół profesjonalnych pracowników, którzy wspierają wdrażanie decyzji.

Porównanie struktur – tabela dla szybkiego wglądu

Modele członkostwa krajowego – jedno- i dwuorganiazcyjne systemy

W praktyce funkcjonują trzy główne modele na poziomie krajowym:

• Model podwójny – jedna organizacja krajowa jest członkiem zarówno WAGGGS, jak i WOSM (np. część organizacji koedukacyjnych w Europie). Program jest wspólny, ale reprezentacja międzynarodowa odbywa się w obu strukturach.
• Model rozdzielony – w kraju działają dwie (lub więcej) organizacje: jedna w WOSM, druga w WAGGGS. Często współpracują lokalnie, ale zachowują własne programy i tradycje.
• Model pojedynczy – jest tylko jedna organizacja skautowa, członek wyłącznie WOSM lub wyłącznie WAGGGS. Zdarza się to zwłaszcza tam, gdzie ruch dopiero się rozwija albo warunki polityczne ograniczają pluralizm.

Dla drużyn i instruktorów oznacza to konkretne decyzje: przeszkolić kadrę w programach WAGGGS czy WOSM, jakich materiałów używać, do jakich wydarzeń międzynarodowych się zgłaszać, a także jakie priorytety edukacyjne wybrzmiewają najsilniej w programie organizacji.

Metoda skautowa w WAGGGS i WOSM – wspólne fundamenty, inne akcenty

Prawo i Przyrzeczenie – wspólne jądro wychowania

Zarówno w WAGGGS, jak i WOSM wychowanie opiera się na Prawie i Przyrzeczeniu skautowym. Choć sformułowania różnią się w zależności od kraju i tradycji, rdzeń jest ten sam: oddanie Bogu (lub najwyższym wartościom), służba ojczyźnie i bliźnim, praca nad sobą. Dla obu organizacji Prawo jest kompasem moralnym, a Przyrzeczenie – świadomym wyborem drogi.

WAGGGS kładzie nacisk na to, aby treść Prawa i Przyrzeczenia odzwierciedlała także perspektywę dziewcząt – w wielu krajach dołączono akcenty równości, szacunku dla autonomii dziewcząt i ich godności. W niektórych organizacjach WOSM podobne wartości również zostały silnie wyeksponowane, ale nie jest to tak centralny element jak w ruchu przewodniczek i skautek.

System zastępowy i małe grupy – praktyka codzienności

Metoda skautowa w obu organizacjach zakłada działanie w małych, samodzielnych grupach (zastępach, patrolach, szóstkach). Ich rolą jest:

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Jaka jest podstawowa różnica między WAGGGS a WOSM?

Obie organizacje wyrastają z tej samej idei skautingu Baden-Powella, ale mają inne główne akcenty. WOSM jest światową organizacją skautową zrzeszającą głównie organizacje koedukacyjne lub męskie i patrzy na młodzież jako całość, koncentrując się na wychowaniu obywatelskim, etycznym i przywódczym.

WAGGGS skupia organizacje przewodniczek i skautek i wychodzi od konkretnych doświadczeń dziewcząt i młodych kobiet. Skupia się na wzmacnianiu ich pozycji, przeciwdziałaniu dyskryminacji i przemocy oraz na tworzeniu bezpiecznej, często jednopłciowej przestrzeni do rozwoju.

Dlaczego istnieją dwie osobne światowe organizacje skautowe, a nie jedna?

Podział na WAGGGS i WOSM ma podłoże historyczne i programowe. Skauting rozwijał się w epoce sztywnych ról płciowych, a dziewczęta doświadczały specyficznych barier społecznych, których nie dało się dobrze zaadresować w jednej, „neutralnej” strukturze.

Osobna organizacja dla dziewcząt pozwoliła skupić się na ich sytuacji, prawach i bezpieczeństwie, bez rozmywania tego w szerszym ruchu. Dziś dodatkowym powodem jest różnorodność modeli na poziomie krajowym: w wielu państwach działają równolegle organizacje koedukacyjne (częściej w WOSM) i żeńskie (w WAGGGS), a czasem jedna organizacja należy do obu struktur.

Czy jedna organizacja harcerska może należeć jednocześnie do WAGGGS i WOSM?

Tak, w części krajów ta sama organizacja skautowa jest członkiem zarówno WAGGGS, jak i WOSM. Dzieje się tak zwykle wtedy, gdy organizacja ma charakter koedukacyjny, ale jednocześnie chce mocno wspierać i reprezentować dziewczęta oraz młode kobiety na forum międzynarodowym.

W innych państwach model jest rozdzielony: istnieje osobna organizacja żeńska (w WAGGGS) i osobna koedukacyjna lub męska (w WOSM). Są też kraje, gdzie jest tylko jedna organizacja, należąca wyłącznie do jednej ze światowych struktur.

Jakie są główne cele i misja WOSM?

Misja WOSM koncentruje się na wspieraniu młodych ludzi w pełnym rozwoju ich potencjału, kształtowaniu odpowiedzialnych obywateli i budowaniu lepszego świata poprzez skauting. W praktyce szczególnie podkreśla:

• rozwój charakteru, umiejętności i kompetencji młodych ludzi,
• służbę na rzecz społeczności lokalnej i globalnej,
• współpracę między kulturami i narodami,
• odpowiedzialne przywództwo i postawy obywatelskie.

Programy WOSM często skupiają się na edukacji obywatelskiej, pracy projektowej, ochronie środowiska, pokoju i zrównoważonym rozwoju.

Jaka jest misja WAGGGS i czym różni się od misji WOSM?

WAGGGS ma misję bardzo podobną do WOSM, ale wyraźnie osadzoną w rzeczywistości dziewcząt i młodych kobiet. Celem jest ich upodmiotowienie, czyli wzmocnienie pozycji, aby mogły w pełni wykorzystywać swój potencjał i stawać się liderkami zmian.

WAGGGS kładzie szczególny nacisk na:

• działania na rzecz równości płci,
• przeciwdziałanie dyskryminacji i przemocy ze względu na płeć,
• edukację w obszarze zdrowia, praw człowieka i partycypacji,
• zapewnienie bezpiecznej, często jednopłciowej przestrzeni do rozwoju przywództwa dziewcząt.

Jak WAGGGS i WOSM współpracują ze sobą w praktyce?

Mimo osobnych struktur, WAGGGS i WOSM ściśle współpracują na wielu poziomach. Obie organizacje opierają się na tej samej metodzie skautowej i realizują podobne formy pracy: projekty społeczne, wymiany międzynarodowe, kursy dla młodych liderów czy globalne kampanie.

W wielu krajach akcje obu organizacji (np. dotyczące ochrony środowiska, praw człowieka czy pokoju) są realizowane wspólnie, bo problemy te dotyczą wszystkich młodych ludzi, niezależnie od płci. Wspólna jest też współpraca z instytucjami międzynarodowymi, takimi jak ONZ.

Jak zbudowane są struktury WAGGGS i WOSM na świecie?

WAGGGS i WOSM mają bardzo podobny, wielopoziomowy model organizacyjny. Można wyróżnić:

• jednostkę podstawową (drużyna, zastęp, patrol) – miejsce realizacji programu wychowawczego,
• poziom lokalny/regionalny (hufiec, dystrykt itp.) – wsparcie programowe i organizacyjne,
• poziom narodowy – organizacja krajowa, która wyznacza strategię i reprezentuje ruch wobec państwa,
• poziom światowy – WAGGGS lub WOSM, które ustalają kierunki globalne i reprezentują skauting międzynarodowo.

Na poziomie światowym obie organizacje dzielą się również na regiony (np. Europa, Afryka, Azja i Pacyfik), które organizują wydarzenia regionalne, szkolenia i pomagają wdrażać decyzje Konferencji Światowej w poszczególnych częściach świata.

Esencja tematu

• WAGGGS i WOSM wyrastają z tej samej idei Baden-Powella i metody skautowej, ale rozwinęły się jako dwie odrębne gałęzie ruchu odpowiadające na różne potrzeby wychowawcze.
• WOSM skupia głównie organizacje koedukacyjne lub męskie i koncentruje się na ogólnym rozwoju młodych ludzi, odpowiedzialnym obywatelstwie i budowaniu globalnej wspólnoty skautów.
• WAGGGS zrzesza organizacje dziewcząt i młodych kobiet, a jego misja kładzie nacisk na wzmacnianie ich pozycji, równość płci, przeciwdziałanie dyskryminacji oraz tworzenie bezpiecznej przestrzeni jednopłciowej.
• Istnienie dwóch światowych organizacji ma podłoże historyczne (sztywne role płciowe), programowe (specyficzne bariery doświadczane przez dziewczęta) oraz organizacyjne (różne modele członkostwa krajowego).
• Obie organizacje łączy stosowanie tej samej metody skautowej, podmiotowe traktowanie młodych ludzi, rozwijanie ich przywództwa oraz postrzeganie skautingu jako narzędzia zmiany społecznej.
• W praktyce WAGGGS i WOSM często współpracują przy wspólnych akcjach i programach (np. prawa człowieka, ochrona środowiska, pokój), bo wiele wyzwań dotyczy całej młodzieży niezależnie od płci.
• Kluczowa różnica polega na „soczewce” patrzenia na świat: WOSM obejmuje młodzież jako całość, a WAGGGS wychodzi od specyficznych doświadczeń i barier dziewcząt i młodych kobiet, co wpływa na dobór priorytetów programowych.